Oyun Psikolojisi

   

    Oyun psikolojisi ile ilgili konuşurken duygular, motivasyonu ve akış deneyiminden bahsedilmesi uygun olacaktır. Duygunun insanın belli bir durumu veya olayı nasıl yorumlaması ve değerlendirmesi sonucu oluştuğunu ifade edilmektedir (Winsniewski ve Jink, 2016; akt. Samur ve Cömert 2022). Reeve (2009) duyguları dört boyut olarak ele almıştır. Bu boyutlar, hisler, bedensel uyarılma, amaç duygusu ve sosyal etkileyicidir. Oyundaki duygulara geldiğimizde de Frome (2007) oyunlardaki duyguların oyuncunun ne yaptığı, işittiği, gördüğü ve oyun içindeki rolüne bağlı olarak değişebileceğini belirtmiştir. 

    Motivasyonun ise, bireyin bir şeyi yapması ya da gerçekleştirmeye yönelik hareket etmesini sağlayan bir unsur olarak ifade edilebilir (Ryan ve Deci, 2000). Literatüre bakıldığında motivasyonun belli yaklaşımlar üzerinden açıklayan kavramlar bulunmaktadır. Motivasyonu, Glynn vd. (2005) katılım, ilgi ve merak, öz düzenleme ve özyeterlilik olarak açıklarken Deci ve Ryan (2008)’e göre ise öz belirtim olurken Ryan ve Deci (2000) iç ve dış motivasyonu kavramları üzerinden açıklamıştır. Akış deneyimi, hedefinin net olmasıyla, bireyin becerilerine yönelik zorluğun olmasıyla, öz kontrol ve konsantrasyonun sağlanmasıyla, otomatik etkinliklerle, anlık geri bildirim verilmesiyle ve bireyin neyi neden yaptığına dair bir eylem farkındalığına sahip olmasıyla ve zaman kavramını değiştirmesiyle oluşmaktadır (Csikzentmihalyi, 1993). 

    Alanyazın incelendiğinde yapılan bir çalışmada geri bildirim ve eğitsel ajan türlerinin oyun tabanlı öğrenme ortamındaki akış deneyimi, bilişsel yük ve başarıya etkisi incelenmiştir. Bulgulara bakıldığında, geri bildirim ve eğitsel ajan türlerine göre zorluk ve beceri seviyesi, akış deneyimi ve bilişsel yükte anlamlı bir fark olmadığı tespit edilmiştir. Geçen sürenin bağlamına bakildiginda da doğrulayıcı geri bildirim gruplarında anlamlı bir derecede farklılaştığı anlaşılmıştır (Kahyaoğlu Erdoğmuş, 2020). Demirel, Cicioğlu ve Demir (2019) ise lise öğrencilerinin dijital oyun oynama motivasyonlarının incelendiği bir çalışma yapmıştır. Elde edilen verilere bakıldığında, cinsiyet ve fiziksel etkinliklere katılım ile dijital oyun oynama motivasyonu arasında anlamlı bir farklılık olduğu sonucuna varılmıştır. 

    Genel olarak baktığımızda oyun psikolojisinde duyguların, motivasyonun ve akış deneyiminin önemini görüyoruz. Bazı oyuncular için akış deneyimiyle birlikte zaman kavramının olmadığını görmek mümkündür. Oyun psikolojisine yönelik alanda daha çok çalışma yapılması iyi olacaktır. Günümüz dünyasında pek çok oyuncu akış deneyimini deneyimlemektedir ve oyun hayatımızda olduğu sürece bu durum devam edecektir.

 

KAYNAKÇA

 

Csikszentmihalyi, M. (1993). The evolving self: A psychology for the third millennium (Vol. 5). New York: Harper Collins Publishers.

Demirel, H. G., Cicioğlu, H. İ., & Demir, G. T. (2019). Lise öğrencilerinin dijital oyun oynama motivasyonu düzeylerinin incelenmesi. Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 21(3), 128-137.

 

Glynn, S. M., Aultman, L. P., & Owens, A. M. (2005). Motivation to learn in general education programs. The Journal of General Education, 54(2), 150-170.

 

Frome, J. (2007, September). Eight Ways Videogames Generate Emotion. In DiGRA conference (pp. 831-835).

 

Kahyaoğlu Erdoğmuş, Y. (2020). Oyun tabanlı öğrenme ortamında eğitsel ajan ve geri bildirim türlerinin akademik başarı, akış deneyimi ve bilişsel yük açısından incelenmesi. (Yayınlanmamış doktora tezi) Anadolu Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eskişehir.

 

Reeve, J. (2009). Understanding motivation and emotion (5th ed.). Wiley ed. Hoboken: NJ.

 

Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2000). Intrinsic and extrinsic motivations: Classic definitions and new directions. Contemporary educational psychology, 25(1), 54-67.

 

Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2008). Self-determination theory and the role of basic psychological needs in personality and the organization of behavior.

 

Samur Y. & Cömert Z. (2022). Eğitimde Oyun, Oyunlaştırma ve Eğitsel Oyun Tasarımı. Altın Kitaplar Akademi.